Da znamo malo bolje našu prošlost i istoriju, vjerovatno danas ne bismo tako lako nasjedali na provokacije korumpiranih populista i lažnih nacionalista, bilo bi daleko manje napetosti, tenzija, zastrašivanja, latentnog straha i prijetnje ratom. Još od ustanka Srba i Muslimana protiv Austro-Ugarske monarhije 1879. i 1882. godine, koji je vođen pod sloganom “Za krst časni i vjeru Muhamedovu” mnogo je primjera zajedničke borbe protiv okupatora i saradnje na nacionalnim pitanjima.
U dvorištu Ali-pašine džamije u centru Sarajeva, odmah pored zgrade Predsjedništva BiH, nalazi se Mauzolej sa spomenicima Avdu Sumbulu i Behdžetu Muteveliću, čelnim ljudima Muslimanskog prosvjetnog i kulturnog društva Gajret, koje su progonili Austrijanci i koji su zbog borbe za slobodu i ujedinjenje postradali u progonstvu, u zatvoru u rumunskom gradu Aradu. Iako mladi, Avdo i Behdžet skončali su u Aradu skupa sa 4000 zarobljenih srpskih vojnika i civila jer nisu izdržali patnje i mučenja. Imena na spomeniku napisana su ćirilicom i arapskim slovima, a spomenik je 1928. godine, u doba kralja Aleksandra Karađorđevića i Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca, izradio čuveni beogradski arhitekte Aleksandar Deroko.
Redovni profesor Arhitektonskog fakultetu u Beogradu Aleksandar Deroko između ostalog je, pored ovog Mauzoleja, projektovao i turbe Osmanu Džikiću u Mostaru, spomenik-kapelu Gavrilu Principu i Vidovdanskim herojima u Sarajevu, te hram Svetog Save na Vračaru u Beogradu i spomenik junacima Kosovske bitke na Gazimestanu na Kosovu polju.
Avdo i Behdžet su skupa sa Osmanom Džikićem uređivali list Gajret, te bili sekretari i čelni ljudi istoimenog Muslimanskog kulturnog i prosvjetnog društva, koje je blisko sarađivalo sa Srbima i srpskim prosvjetnim i kulturnom društvom Prosvjeta u borbi za oslobođenje naroda od tuđina, opismenjavanje i bolji život porobljene raje i sirotinje.
Avdo i Behdžet bili su veliki muslimani i patriote, ali istovremeno i govorljivi i snažni zastupnici oslobođenja naroda od tuđinske vlasti i ujedinjenja južnih Slovena pod dinastijom Karađorđevića. Oni su godinama veoma predano radili na zbližavanju i saradnji Srba i Muslimana, zbog čega su hapšeni i progonjeni od Austrije.
Pogledajte veoma zanimljiv i neobičan video prilog i priču o ćirilici i arapskim slovima u dvorištu Ali-pašine džamije u centru Sarajeva.
Nebojša Vukanović
